Fimmta greinin: Nś er lag!

Ķ nżju žingmįlaskjali Stjórnarrįšs Ķslands, dags. 19. aprķl 2016 er rętt um breytingar į stjórnarskrį lżšveldisins.

Ręša į žrjś stór mįl sem stjórnin viršist įlķta aš samstaša gęti oršiš um aš vķsa įfram til vęntanlegra žingkosninga voriš 2017. Ręša į žjóšaratkvęšagreišslur, nįttśruaušlindir og umhverfisvernd. 

Hér vantar nokkur atriši, en mest af öllu fyrirheit um breytingar į reglum um kjör forseta Ķslands, eins og žeim er lżst ķ 5. grein nśverandi stjórnarskrįr.

Hver einasti žingmašur į yfirstandandi žingi veit hvaš žarf aš gera. Breyta žarf oršalagi greinarinnar žannig aš žaš komi skżrt fram aš sį / sś sé rétt kjörin(n) forseti sem fęr amk. 51% greiddra atkvęša aš undangengnu forvali eša forkosningum. 

Réttlętingin į nśverandi fyrirkomulagi er aš mestu fengin frį gengnum stjórnmįlaforingjum og fręšimönnum į sviši lögfręši sem héldu žvķ fram og hafa haldiš žvķ fram allt til dagsins ķ dag aš óęskilegt vęri aš ljį valdalausu embętti pólitķskt gildi umfram veruleikann meš žvķ aš višhafa svo stķfar reglur um kosninguna.

Nś geta allir žessir heišursmenn og konur litiš ķ spegilinn og spurt sig aš žvķ hvort embętti forseta Ķslands sé valdalaust.

Hér er slóšin į skjališ:

http://www.stjornarrad.is/media/rikisstjorn/thingmalaskra22-4-2016.pdf


Byltingarsporiš

Sólarhring eftir fįriš ķ rįšherrabśstašnum er hafin nż mótmęlahreyfing. Ašsóknin aš mótmęlunum ku hafa slegiš öll met.

En žį gerist margt skrķtiš. Eins og ķ öllum góšum byltingum og vondum. Fjölmišlar hafa ešlilega haft įhuga į žessum hasar og hafa ķ žvi sambandi tekiš żmsa einstaklinga tali og spurt hvernig gangi.

Svörin eru flest afar athyglisverš. Žaš er vegna žess aš rauši žrįšurinn ķ žessum hasar er strax farinn śt ķ ašra sįlma en žį sem snśast um meint afglöp og klśšur ęšstu manna.

"Žaš eru til nógir peningar ķ landinu, til žess aš allir geti haft žaš gott" sagši einn ... og "Śtgeršin situr aš öllum aušnum" ... og annar sem įvarpaši žjóšina frį Kaupmannahöfn ķ śtvarpsfréttum Rķkisśtvarpsins 4. aprķl į mešan 10-15 žśsund manns stóšu og böršu tunnur į Austurvelli.

Žessi įgęti mašur var heyranlega mjög ęstur og reišur. Taldi hann aš viš blasti hrun ķ feršamennsku og aš Ķsland vęri oršiš aš alžjóšlegu athlęgi vegna fréttanna af matarholum forsętisrįšherrans. Svo kom ógurlegur reišilestur um aš ķslenska krónan vęri žjóšarböl og viš yršum aš losa okkur viš hana. 

Žarna fór semsagt byltingin śt af sporinu og viš tók hefšbundiš pólitķskt argažras žar sem gömlu sögukommarnir og mišstżringarsinnarnir - og nokkrir nżir lķka settu sig ķ sķnar kunnuglegu stellingar sem eru ķ ešli sķnar byggšar į ónżtum og śreltum kenningum samfélagshugsuša frį 19. öld. 

Žaš sem framundan er eru žį hefšbundin įtök um žjóšskipulag og hagstjórn. Al-ķslenskt žras um sósķalisma og mišstżringu eins og mašur upplifši ķ menntaskóla. Ęstir krakkar sem lįsu bara Žjóšviljann.

Žį er alveg upplagt fyrir t.d. fréttamenn Rķkisśtvarpsins aš bišja višmęlendur sķna, eins og manninn  sem talaši frį Kaupmannahöfn meš svona sterkar skošanir aš śtskżra eftirfarandi:

Aš krónunni genginni taka viš nż vandamįl og višfangsefni ķ opinberri hagstjórn og varša m.a. greišslujöfnuš viš śtlönd viš ašstęšur sem skapast žegar gęftir til lands og sjįvar versna įsamt erfišleikum į erlendum mörkušum. Netto śtstreymi gjaldeyris og žurrš ķ varasjóšum af žeim sökum.

Hvaša tillögur hafa žessir sérfręšingar, višmęlendur Rķkisśtvarpsins og ašrir um rįšstafanir ķ fjįrmįlum landsins viš slķkar ašstęšur?

 


Aš kjöri loknu ...

Pexiš um "bréf" utanrķkisrįšherrans hefur haft ķ för meš sér hefšbundiš gengisfall tungumįlsins og žżšingarmikilla hugtaka eins og "landrįš". Betur ósagt lįtiš.

En svo fįum viš kannski žjóšaratkvęšagreišslu. Ef žaš į aš gerast eigum viš eftir aš hlusta į margra mįnaša innihaldslaust žras um hvaš eigi aš standa į kjörsešlinum. Žaš veršur sjįlfsagt įlķka fķaskó og kjörsešill og framkvęmd kosninganna um stjórnarskrįrdrögin sęlla minninga. 

Kannski eitthvaš į žessa leiš:

"Ert žś ekki ósammįla žvķ aš ei skuli leitaš fanga um umsókn og eftirfarandi mįlsmat į hugsanlegri könnunarumsókn um ašildarvišręšur viš Evrópusambandiš eša slit žeirra?" Žeir sem halda aš nišurstaša fįist ķ žetta mįl ķ gegn um žjóšaratkvęšagreišslu eru aš ganga ķ hrśtshorn.

Svo liggja śrslit kosninganna fyrir. Žį kemur upp nżtt vandamįl.

Minnipokamenn munu halda įfram žófinu og mótmęla, stunda sófķsk ręšuhöld į öllum svišum og į öllum mišlum. Vitnaš ķ landvętti og fjallkonuna ... žjóšskįldin. Og allar standandi og fallnar hetjur sósķalismans į Ķslandi. Veršandi landstjórar Stalķns krossašir ķ bak og fyrir.

Svo veršur kosiš aftur ... og svo aftur ... žar til "rétt" nišurstaša fęst. Eins og ķ Danmörku, Belgķu, Frakklandi, Ķrlandi og vķšar. Minnihluti er reyndar meirihluti. Žaš kemur skżrt fram ķ mįli fulltrśa hans ķ žinginu.

Viš fįum vķst peninga og įhrif. Umtalsverš, vęntanlega. Og spęnska togara sem viš styrkjum tapreksturinn į.

Svo kemur reikningurinn. 200 evrur į mann sem okkur ber aš greiša til sameiginlegra sjóša fyrir alla noršurslóšastyrkina.

Svo kemur reikningurinn til Sešlabankans eša arftaka hans, fyrir örlįtlega śtgįfu ĶS-Evra. Eitthvaš žurfa milliliširnir žar aš fį fyrir sinn snśš. Kannski eins og 1,5% hękkun tekjuskatts dugi fyrir "umsżslugjaldinu" og pappķrinn ķ sešlana.

Enginn spyr hins vegar žeirrar einu spurningar sem eitthvaš vegur:

Hvaš er Evrópusambandiš ?


Žaš sem ykkur finnst .......

Viš bjuggumst viš sišbót og skilvikni. Žaš var 1993 žegar alnetiš var tengt og gervallur heimurinn komst ķ sveitasķmann eins og hann var ķ gamla daga. Reyndin var svo aš allir geta nś hleraš eins og žį og allt fréttist, jafnvel įšur en žaš gerist. Hśširnar rifnar af smęlingjum ķ beinni śtsendingu. Allt veršur aš vera uppi į boršinu  ķ hinu nżja rķki heišarleikans. Nóg er aš "rökstuddur" og almennur grunur sé um eitthvaš til žess aš aftakan fari fram. Létta įlaginu af dómskerfinu. 

Kannski kemur eitthvaš vitręnt śt śr žessu öllu saman. Sķšar. Žegar hiš vęntanlega allsherjar sišarįš hefur kennt okkur aš skilja sišina eins og žeir horfa viš sišatęknum į hverjum tķma. Enginn veršur žį undanskilinn og allir munu gera "rétt": Dómstólar, löggjafinn og stjórnmįlamenn sem taka lķnuna frį Sišbótanum. Allt męlt į altari afstęšishyggjunar og tękifęrismennsku sem viršist hafa lagt undir sig allan opinberan vettvang. Žaš sem er rétt eša rangt fer eftir hver męlir og į hvaša degi. 

Ekki skortir į tilsögnina. Įlits- og skošanastjórar hķa į andstęšar skošanir eins og bullur ķ skólaporti. Tala svo um naušsyn gagnrżnnar hugsunar. Žegar kemur aš kosningum er įlitiš og almannaviljinn meitlaš til meš skošanakönnunum og mjög svo "fręšandi" vištölum eins og einu sem tekiš var viš ķslenskan heimspeking į śrvalstķma ķ einum af stóru mišlunum korteri ķ kosningar til žings voriš 2013. Spekingurinn meš silkihśfuna sem žarna talaši fór į tķu mķnśtum yfir félagslegar hreyfingar og rįšandi stefnur sl. 200 įr. Lżsti žar sigurvegurum žessarar keppni um almannahylli. Žaš var félagshyggjan kryddlegin ķ sósu ófara og ófrišar. Still good! Ašdįendur frelsis og sjįlfstęšis skilja ekki hina flóknu mynd. Helmingur Nóbelsveršlaunahafa ķ żmsum greinum félagsvķsinda į 20. öld skildi allt į skjön lķka.

Svo er aš velja sér forystumenn til aš synda ķ žessu feni. Žeir eru einnnota, sérstaklega ef žeir hafa skošanir į umdeildum mįlum. Ašsópsmiklir einstaklingar fį aš kenna į straumkastinu sem myndast ķ kringum athafnamenn sem eiga fjölmišla. Žeir tryggja sér réttarfarslegt "ónęmi" og koma žvķ til leišar aš bannaš er aš segja allt um sumt. Skošanafrelsiš byrjar į "sko...". Fyrstu fórnardżrin eru menn sem trśa į ķgrunduš gildi ķ żmsum žjóšfélagsmįlum.

Hinir "vķsu" og "réttlįtu" verša aš fį vinnufriš og įbendingar um brotalamir ķ žankagangi og mįlflutningi žeirra fį į sig hįš og spott, m.a. ķ įrlegri paródķu sem sżnd er meš ęrnum tilkostnaši ķ sjónvarpsstöš Fraulein Andropovu. Į gamlįrskvöld žegar sauširnir sitja fullir viš silfurlampann. Og borga fyrir meš eingreišslu til innheimtumanna rķkissjóšs. Hér žarf fįtt aš bęta.

Gamaniš heldur įfram. Heimskan flęšir fram og į sér margar birtingarmyndir. Nęsta afrek veršur mįske undirritaš į śtmįnušum žar sem tafliš śt af kjarasamningi lęknanna veršur vęntanlega jafnaš. Žer meš skolar į haf śt žeim įrangri sem viršist vera aš nįst ķ rekstri efnahagsstarfseminnar. Žrišja kynslóšin endurtekur mistökin og skellir sér ķ strķš. Hér er ekki nema 70-80 įra reynsls af svona salibunum. Sjįum til. Vonin felst ķ žvķ aš nś er pólitķskt hlaupįr. Engar kosningar. Svo vitaš sé.

Tekin var pólitķsk įkvöršun snemma įrs 2009 um aš lįta heimilin ķ landinu taka skellinn af vķsitöluhękkun alls kröfusafns hinna föllnu banka. Enginn žarf aš undrast žaš .... žetta er leišin sem alltaf er farin. Pólitķsk įkvöršun. Nś er bśiš aš benda į žetta og spurt hvort ekki sé rétt aš athuga mįliš. Žaš veršur aušvitaš ekki gert. Žaš er vegna žess aš sendibošinn ber hatt ķ vitlausum lit.

Ķ kvöldfréttum dagsins ķ dag var svo upplżst aš mikil ólga sé ķ einu žingherbergi vegna leka. Žegar ólgan er bśin og mönnum lķšur betur kemur ķ ljós aš lętin snerust ekki um lekann, heldur pólitķskan kśrs žess sem lak. Žannig veršur eftirleikurinn og hann nęr aš mörkum žess nęsta. 

Žetta er nś frekar skorinort, sé miš tekiš af mönnum sem vasast ķ žjóšmįlum og svara aldrei neinu sem aš žeim er beint öšru vķsi en ķ óbeinni ręšu og ķ žrišju persónu.

Žannig gera žeir sķnar skošanir aš ykkar. 


Görótt "Kryddsķld"

"Kryddsķldar" žįtturinn į Stöš tvö er lélegasti og ómerkilegasti sjónvarpsžįttur af innlendum vettvangi sem ég hef séš įrum saman. Žaš er fyrst og fremst eigendum sjónvapsstöšvarinnar aš kenna og etv. žįttargeršarfólki.

Ég er ekki viss um aš gamlįrsdagur sé endilega rétti dagurinn til aš snżta mönnum śt af óžverramįlum - óhįš įbyrgš eša öšru.

Kaušaskapurinn og smekkleysiš sem einkenndi stjórn og framgang žįttarins tekur flestu fram sem ég hef séš. Enginn gesta hinna įgętu fréttamanna treysti sér til aš stķga fram og stöšva af žaš sem af stjórnendum var tališ hentugt "Gelegenheit" til aš taka Bjarna Benediktsson og helst allan Sjįlfstęšisflokkinn til bęna. Einan og sér. Bjarni svaraši af kurteisi eins og honum er lagiš og kemur žvķ óskaddašur frį žeirri aušmżkjandi hirtingu sem annars įtti aš hafa į honum ķ žessu gilli.

Stjórnmįlaferlill innanrķkisrįšherrans fyrrverandi tók enda į įrinu vegna umdeilds mįls. Óžverrahįtturinn og fantaskapurinn sem fjöldi fólks hefur žurft aš lķša af hendi hinna "réttlįtu" og "vķsu" gerir meira en aš afsetja yfirsjónir Hönnu Birnu Kristjįnsdóttur.

Žęr eru léttvęgar ķ hinu vķšara pólitķska samhengi žessa mįls, sem m.a. birtist vel ķ umręšu fyrir nokkrum dögum sķšan žar sem nokkrar pottasleikjur héldu žvķ fram aš sį gjörningur aš framvķsa fölsušum persónuskilrķkjum vęri löglegur.... žegar illa stendur į.


Réttarfariš į Djöflaeyjunni

Lögfręšileg umręša um persónuskilrķki į žessum drottins degi 22. desember anno 2014 er algerlega sśrrealķsk:

Lögskżringarnar og tilvitnanir ķ rétttarheimildir sem heyrst hafa ķ dag žżša ķ raun aš žaš er heimilt aš framvķsa fölsušum skilrķkjum į Ķslandi ef illa stendur į.

Žaš į eftir aš koma sér vel fyrir fjölda manns.

 

 
 

Į eyšisandi .....

Nś liggur fyrir skv. vištali į RŚV ķ kvöld, 4. nóv - aš forysta samtaka feršažjónustunnar er į móti žvķ aš almennilegur vegur verši byggšur yfir Sprengisand. Hlżtur aš vera į misskilningi byggt eša vanžekkingu į hugsanlegu mannvirki.

Įtti ekki von į svo mikilli vitleysu frį žessu góša fólki. Žaš hefur ef til vill ekki lesiš verkefnis- og hönnunarlżsinguna, en žar er tekiš fram aš vegurinn verši all miklu mjórri en td. žjóšvegur 1. Hann er 10 m. breišur.

Nżi vegurinn yfir Sprengisand veršur of mjór fyrir flutningabķla ef gęta į vištekins öryggis. Įtti von į kaffihśsastyrjöld śt af žessu en vitleysunni rignir śr gagnstęšri įtt.


Skuldadagar og Veruleiki

Į Ķslandi rķkir upplausn. 

Upplausnin og vitleysan sem flęšir fram į opinberum vettvangi į upptök sķn į żmsum samfélagsmišlum og fjölmišlum. Menning stjórnleysis og afstęšishyggju ręšur. Trśšarnir eiga daginn. Lįtum einstök mįl vera en spyrjum samt hvaš gęti veriš nęst. Hér er ein tilgįta: Stóra Raušrefsmįliš sem er ašeins aš lįta į sér kręla ķ kjölsogiš af byssumįlinu, hvalbeinsmįlinu og öšrum įlķka, en mun sennilega falla ķ skuggann af fyrirsjįanlegum hasar śt af  skżrslu lögreglunnar um óeiršir og uppžot, grjótkast og meišingar.

Lęknar og tónlistarkennarar eru ķ verkfallsašgeršum og stóru landssamtökin nötra af ęsingi eins og sjįlf Bįršarbunga. Tilefniš er hégómi og peningagręšgi. Annarra.

Skuldir ķslenska rķkisins nema allt aš įtjan hundruš milljöršum króna. Vaxtabyršin af žessum ósköpum er um 83 milljaršar į įri.  Žetta er veruleikinn sem gnęfir yfir alla žvęluna. Allir vakandi ? 

Svo kemur snakk um afnįm gjaldeyrishaftanna į sömu sķšu og įmóta snakk um skuldaskil nżja Landsbankans viš žrotabś žess gamla. Talaš er um skuldaskil upp į 200 - 300 milljarša króna eins og žaš sé eitthvaš sem muni hverfa śt ķ nįttmyrkriš. Ef viš žegjum. Nógu lengi.

Žaš mun ekki gerast. Sama į viš um stóran hluta žess sem enn hvķlir ofan stķflunnar ķ Sešlabankanum. Žaš er óleyst og žaš er óžarft tal undir rós aš segja ķ fjölmišlum aš ef greišslan fari fram eins og skylt er, žį falli gengiš. Er ekki vandinn oggulķtiš stęrri en gefiš er ķ skyn?  Eru jólin ķ desember?

Stjórnendur sešlabankans og rķkisfjįrmįla vissu strax ķ október 2008 hvaš žaš var sem žurfti aš gera og hófu vinnu viš žęr ašgeršir. Neyšarlögin bera žvķ órękt vitni.

Svo var gerš stjórnarbylting ķ landinu en hina ķslensku sósķalista og byltingarhetjur brast pólitķskur kjarkur til aš lįta kné fylgja kviši ķ samskiptum sķnum viš kröfuhafana. Žaš sést af mešförum žeirra į kröfum sem į okkur voru geršar vegna Icesave og Edge. 

Svariš er žaš sama og įšur:  

Svo kann aš fara aš ķslendingar muni ķ samskiptum sķnum viš kröfueigendur žurfa aš beita fullveldisréttinum. Lįtum fęrustu sérfręšinga okkar śtfęra žęr ašgeršir, komi til kastanna. Žjóšin žarf aš vita; hśn į fullan rétt į aš fį aš vita hvaš žaš er sem viš blasir. 

Ašrir sem nś eru aš blįsa til sóknar ķ kjarabarįttunni sem fyrir dyrum stendur ęttu aš muna hvern žeir hitta fyrir, verši svo hįtt reitt til höggs sem heitiš er.

Hvernig vęri svo aš smala nokkrum sósķalistum į žingi ķ samninganefnd sem fęr žaš hlutverk aš ręša viš heilbrigšisstéttirnar um kaup og kjör?

Žeir gętu žį śtskżrt žaš meš haldbęrum rökum vęntanlega hvers vegna žeir telja žaš vera nįttśrulögmįl aš starfsfólk heilbrigšisžjónustunnar skuli vera rķkisstarfsmenn.  Svona um leiš og žeir ręša kaupkröfurnar og lżsa hvers vegna ekki sé nóg til skiptanna. 


Kveinstafir ķ bjargręši

Ķsland malar gull dag hvern. Landburšur af fiski (žeim sem mį veiša), gęftir góšar til lands og sjįvar sem aldrei fyrr. Voriš og sumariš meš žvķ allra besta; sprettutķš og vęta jafnt skipt. Heyfengur ķ góšu mešallagi og bęndur horfa fram į batnandi tķma meš aukinni framleišslu, lķfręnni jafnt sem hefšbundinni og meš afrakstri af žrotlausri vinnu vķsindamanna er nś bśiš aš žreskja hveiti, rśg, hafra og bygg į mestu góšbżlum landsins. Ķ öllum fjóršungum. Margt er ógert en framundan eru stór tękifęri.

Bjargręšiš besta sem nś stešjar aš ķslendingum og mętt er meš mikilli armęšu, ašallega į stęrstu fjölmišlum landsins birtist okkur ķ stórum hópi fólks sem hingaš kemur meš glampa ķ augum: Sjį Ķsland! Feršamenn.

Halda mętti aš mikil vį og haršindi stafi af žessum straumi forvitinna feršalanga sem hingaš eru komnir fyrir atbeina framsżnna markašsmanna og kvenna sem hafa unniš giftudrjśgt, óeigingjarnt og fórnfśst starf įrum saman. Ķsland er byrjaš aš trekkja. Hefst žį lesturinn.

Dag hvern į žessu vota sumri er śtvarpaš, sjónvarpaš og žrykkt ķ blek miklum fregnum af žessari skelfilegu vį sem aš oss stešjar. Heyrst hefur aš hinir ętthreinu ķslendingar hafi jafnvel žurft aš standa ķ bišröš ķ kaupfélaginu bara til aš nį ķ tveggja daga gamalt franskbrauš. "Alabatari! Fransķ! Biskvķ!", hrópušu strįkarnir į Pollinum į franska duggara sem žar voru komnir aš nį ķ vatn og vistir. Krakkarnir fengu kex og stöku karl kannski tįr af hreinu Cognac. Žannig var žvķ lżst ķ bókmenntum fyrri tķšar.

En, nś er öldin semsagt önnur. Žrįtt fyrir aš žessi fjöldi sem hingaš leggur leiš sķna skilji eftir hįtt ķ 300 milljarša króna ķ valśtu lįta menn sem óšir séu og allt stefnir ķ einhverskonar Albanķustatus undir žeirra įstsęla landsherra Enver Hoxha sem reyndar er nś genginn fyrir ętternisstapann fyrir all nokkru.

Kvartaš er undan mannfjölda į eftirsóttustu feršamannastöšum. Rifist er śt af žeim ķ Landmannalaugum,  į Hveravöllum; į Žingvöllum; ķ Heršubreišarlindum og vķšar. 

Margar hugmyndir eru nś uppi um žaš hvernig stemma megi stigu viš žessari vį. Eigendur sumra hinna eftirsóttu feršamannastaša vilja nś heimta sérstakt gjald af žeim sem žangaš koma. Fyrir hvaš er veriš aš taka žetta gjald? Einfalda svariš er: Įhorf. Ašrir sem ekki eru svo lukkulegir aš eiga eldfjall verša aš lįta sér nęgja aš innheimta gjald fyrir selda vöru eša žjónustu. Žaš er mikilsverrt atriši ķ ljósi žess sem hér fylgir.

Rętt er um žaš aš lįta feršamennina borga einhverskonar gjald eša skatt įšur en - eša um leiš og žeir koma til landsins. Ķ ljósi žess aš žessir sömu feršamenn hafa žį žegar keypt flugmiša; leigt sér bķl sumir; keypt mat į uppsprengdu verši; leigt sér gistiašstöšu auk fyrirsjįnlegs kostnašar į degi hverjun er nišurstašan sś aš gjaldtaka af žeirri tegund sem hefur veriš rędd jafngildi einhverskonar pżramķdasvindli.

Undirritašur sat fyrir nokkrum įrum fyrirlestur į vegum félags hér į landi sem oft hefur veriš sakaš um aš standa ķ žess hįttar svindli. Fyrirlesturinn var mis athygslisveršur eins og gengur, en ręšumašur sagši žó eitt sérlega markvert. Hann sagši aš litmśsprófiš į žess hįttar snśist alltaf um žaš aš greina hvort veriš sé aš selja raunverulega vöru. Meš öšrum oršum aš kaupandinn telji sig hafa fengiš eitthvaš fyrir sinn snśš, annaš en fögur fyrirheit. Ljóst er aš ķslenska rķkiš mun ekki inna af hendi neina žjónustu eša afhenda neinar vörur fyrir žaš fé sem safnast kann ķ gegn um einhverskonar gjaldtöku eins og nś er rętt um aš setja į laggirnar. Žį er žess ógetiš ķ žessu sambandi aš gjald af žessu tagi veršur fljótt aš hefšbundinni skattheimtu žrįtt fyrir fögur fyrirheit um aš féš skuli markaš blašsżft vinstra og biti aftan hęgra. Allt dregiš ķ einn dilk og svo hefst prjónaskapurinn į haustžingi. Žį vantar peninga ķ nżjan spķtala eša annaš og mįlin ganga sinn vana gang viš Austurvöllinn. Vegirnir frosnir og farfuglarnir farnir til sušlęgra landa. Allir. Fjįraukalög. Lokafjįrlög.

Žeir sem ętla aš njóta įvaxtanna af įratuga markašssetningu į Ķslandi sem feršamannalandi verša aš gera svo vel aš nį žeim įvöxtum til sķn ķ frjįlsum višskiptum. Meš sölu į mat: fatnaši; bensķni, bķlaleigubķlum, ašstoš, ašstöšu; kennslu; leišsögn eša hverju sem er öšru en óljósri innheimtu meš valdi įn žess aš eitthvaš sé lagt ķ hönd višsemjenda žeirra ķ stašinn. 

Tugžśsundir manna og kvenna um allt land leggja nś allt sitt i aš innrétta gömul hśs, laga land sitt og annaš umhverfi. Taka oft til žess dżr lįn og ryšja nżjar slóšir til aš vķkka śt žann reynsluheim sem bošinn er žessum gistivinum okkar sem hafa margir nurlaš saman peningum įrum saman til žess aš lįta žennan draum um eyjuna blįu rętast. Žeir eru ekki bjįnar. Žeir lesa blöšin og margir žeirra hlusta af athygli į žaš sem fram fer hér. Rekstrarašilar sem sinna žessum feršamönnum greiša skatta sem mį nota ķ tķtt umrędda uppbyggingu į innvišum žeim sem tengjast feršamannaišnašinum.

Eftir hverju eru žessir farfuglar annars aš sękjast hér? Undirritašur hefur haft atvinnu af žvķ įratugum saman aš ašstoša feršafólk viš allskonar ašstęšur hér į landi. Hef spurt žį marga: "Af hverju eruš žiš hér? Hvaš viljiš žiš fį śt śr ykkar dvöl?"  Margskonar svör koma. Viš erum aš tala um žjóšverja, rśssa, tékka, frakka, spįnverja, ķtali, portśgali, dani, noršmenn, englendinga, bandarķkjamenn, kanadamenn, įstrali, kķnverja, japani og fleiri. Eitt skķn ķ gegn:

Persónulegur frišur og dvöl sem er meš einhverjum hętti mörkuš af einveru, jafnvel bara ķ stuttan tķma. Hjón sem koma af fjalli dęsa og segja: "Viš keyršum ķ žrjį daga og sįum ENGAN"

Ef ķslendingar ętla aš kosta nokkru til verndar žeirri feršamennsku sem giftudrżgst er, žį er žaš žetta yfirlętislausa markmiš sem bķšur. Ekki skrum, skellir, hark eša brauk. Einfaldleiki og snyrtileg umgjörš. Ķslensk meš einhverjum hętti. En markmišiš žarf aš vera alveg skżrt. Hvaš ętla menn aš selja?

Žeir sem ętla aš žróa feršamennsku utan Reykjavķkursvęšisins meš žvķ aš byggja hótel meš löngum göngum ķ heimavistarstķl fara villur vegar. Žaš mun ekki ganga. Betra er aš reyna aš byggja upp eitthvaš sem er ķslenskt og veitir feršamönnum innsżn ķ lķf okkar og sögu ķ gegn um aldirnar. Žaš er hśsakosturinn.

Maturinn er annaš. Žar er mikiš verk fyrir höndum og žaš er ķ gangi ķ öllum sveitum landsins: Į sķšustu feršakaupstefnu sem haldin var ķ vetur var mér rétt krukka meš sķrópi sem eimaš var śr trjįsafa śr ķslensku birki. Hreint afrek.  Unniš eftir mörg žśsund įra gömlum ašferšum sem frumbyggjar N-Amerķku beita enn ķ dag viš aš bśa til sitt eigiš sķróp śr safa hlynsins. Naušsynlegt er aš hlśa aš matvęlaframleišslu meš žjóšlegu sniši ķ sveitum landsins. Til aš žaš megi takast žarf aš gerbreyta öllum reglum um slķka framleišslu og stórauka rétt manna til heimaśrvinnslu śr öllum afuršum sem bżliš gefur af sér. 

Byggja žarf upp fyrsta flokks veganet inn į hįlendiš meš skżrt afmörkušum hętti og setja žar upp mišstöšvar til žjónustu; eftirlits og björgunarstarfa. Vegakerfi upp į žśsundir kķlómetra liggur nś žegar um  hįlendiš ķ allar įttir en žaš viršast menn ekki vilja višurkenna. Undirritašur hefur žurft aš miša śt fólk į bķlum fjarri öllu og öllum žar sem öll kennileiti eru óviss. Tjóniš sem žjónstuašilar į žessu sviši verša fyrir af hinum ónżtu og hęttulegu vegum hlżtur aš hlaupa į milljöršum. En umhverfisverndarsinnarnir ķ 101 Reykjavķk mega ekki heyra žaš nefnt aš nokkrum steini sé velt viš og žvķ heldur firringin įfram: Bilašur bķll viš Fjóršungsöldu; rifin dekk og brotnar felgur - allt į tjį og tundri og 2000 manns ķ röš ķ bķlum fyrir aftan og enginn kemst neitt vegna uršar og grjóts. Jį og fyrir vitleysingum sem ekki er žverfótaš fyrir hér viš sjįvarmįl.

Stanslaust er klifaš į naušsyn į uppbyggingu. Žaš er eitt. Svo er bżsnast yfir ofsagróša, skattsvikum og alls kyns hyskni; įburši sem allir ašilar ķ greininni žurfa aš liggja undir. Hlaupiš er meš ęsingi ķ fjölmišla og lįtiš aš žvķ liggja aš žeir sem hafa tekjur af žjónustu viš feršamenn séu aš hżrudraga restina af žjóšinni. 

Afsakiš, en hvert fara žessir nįlega 300 milljaršar ķ gjaldeyristekjum sem greinin leggur illa höldnu žjóšarbśinu til? Žeir fara beint ķ rķkiskassann ķ gegn um haftakerfiš sem Sešlabankinn rekur af mikilli nįkvęmni. Og tekjurnar sem rekstrarašilar fį ķ sinn kassa ķ gegn um posann eru įkvaršašar af žessari sömu stofnun ķ gegn um mišstżrša įkvöršun į gengi ķslensku krónunnar. Hvaš vlja eignaupptökusinnar meira? Hollt er aš minnast žess aš žetta fyrirkomulag og afleišing žess er nįkvęmlega žaš sem konungur Danmerkur ętlašist til meš einokunartilskipuninni frį 1602.

Jś, ekki stendur į svarinu viš žeirri spurningu um hvaš eigi aš gera: Skattleggja feršažjónustuna eins og ašrar atvinnugreinar. Ekki nema sanngjarnt segja frambjóšendur ķ kosningum sem ķ loforšaflaumi sķnum komast ķ 250 milljónir į mķnśtuna og eru žó oršmargir sumir. 

Skattlagning umfram žaš sem nś er stenst ekki, sérstaklega hvaš varšar viršisaukaskattinn, ma. vegna žess aš feršamannaišnašurinn er śtflutningsatvinnuvegur aš mestu. Innlendur rekstur, eins og veitingasala og žjónusta lżtur aš sjįlfsögšu almennum skattareglum en žaš į ekki viš um mikilvęgasta hluta žessarar starfsemi sem er sjįf feršasalan og markašssetnig į erlendri grundu.

Žaš sem fyrir liggur aš gera žurfi er stórfelld uppbygging į innvišum sem tengjast žessari starfsemi: Vegir ķ byggš og ķ óbyggšum; langtķma stefnumörkun ķ žróun og markašssetningu undir leišsögn samtaka feršažjónustunnar og öflugustu fyrirtękja ķ žessum geira. Hlutverk rķkisins ķ žessum mįlum er aš ryšja brautina; byggja vegi ķ eiginlegri og óeiginlegri merkingu og setja almennar leikreglur sem allir geta samiš sig aš. Skattheimta ekki undan skilin. 

Žeir sem hafa keypt sér eldfjöll verša aš sęta almennum leikreglum og skapa sér tekjur meš frjįlsum višskiptum. Gjaldheimta ķ formi ašgangssölu aš einstökum nįttśruvinjum meš takmörkušum hętti getur ašeins fariš fram meš handrukkun. Enda er hśn ekkert annaš.  

 


Mį bjóša yšur ķbśš, gefins ?

Įratugum saman hefur tękifęrissinnušum stjórnmįlamönnum haldist uppi žessi ómerkilega loforšažvęla korteri ķ kosningar. 

"Mį bjóša yšur ķbśš gefins og steik ķ hįdeginu, frian skóla og mat handa krökkunum. Hundraš žśsund kall inn į bankareikning og skemmtiatriši allan sólarhringinn?"

Į žessum takmarkaša vettvangi gefst ekki tķmi né rśm til aš rošfletta alla žessa lukkuriddara. Fręgasta dęmiš er aušvitaš kosningavķxill framsóknar fyrir alžingiskosningarnar 2003. Žar var lofaš 90% lįnum til ķbśšarkaupa. Afleišingin var 25% hękkun fasteignaveršs į landinu į nokkrum vikum, hugsanlega meira ķ Reykjavķk. 

Enginn fekk žessi lįn. Žegar menn hugšust setjast aš žessu veisluborši, reyndist um hreint gabb aš ręša vegna žess aš alveg hafši gleymst aš segja frį žvķ aš ekki var veriš aš lofa 90% lįni af kaupverši, heldur 90% af brunabótamati. Sem er allt annaš fyrirbęri. En skašinn var skešur og ķslenski fasteignamarkašurinn sprakk ķ loft upp. Rįniš sem į eftir fylgdi er eitt hiš stórbrotnasta ķ ķslenskri višskiptasögu. Er žó af milku aš taka. 

Söguleg eftirspurn eftir nżbyggšu hśsnęši į Stór Reykjavķkursvęšinu er u.ž.b. 1.000 ķbśšir į įri. Žaš er ešlileg tala vegna žess aš hśn svarar nokkurn veginn mannfjöldaukningunni og sé mišaš viš aš 3- 4 manneskjur flytji inn ķ hverja nżbyggša ķbśš.

Seinustu įrin fyrir Ķslandsbrunann var žessi fjöldi nżrra ķbśša u.ž.b. žreföld mannfjöldaukningin įr hvert. Enginn hafši įhyggjur af žessu enda var įstandiš žannig aš menn sįu žaš fyrir sér aš ženslan į byggingamarkašinum héldi įfram ķ žaš óendanlega og sögšu, ašspuršir aš ef žeir yršu uppiskroppa meš ķslendinga vęri nś ekki mikiš mįl aš flytja inn skuldažręla frį öšrum löndum. Sem og var gert, en sömu ašilar gleyma žvķ aš frjįlsir menn kjósa meš veskinu og fótunum. 

Mörg žśsund milljaršar töpušust į žessum glęfraskap og hvert einasta heimili ķ landinu situr uppi meš milljóna eša tugmilljóna reikning fyrir žessa framtakssemi sem bankarnir fjįrmögnušu sęlir og glašir, m.a. meš peningum sem žeir fengu gefins frį hįborg hinnar félagslegu forsjįr; Ķbśšalįnasjóši. Vķsa ķ fyrri skrif mķn um žau višskipti.

En žaš er eitt athyglisvert sem fįir muna ķ žessu sambandi, en žaš er žessi umbreyting sem varš į markašsumhverfinu og skilvrikni markašarins į žessum glöšu įrum aš sjįlf höfušborg fjįrmįlalegarar skynsemi og rįšdeildar, bankarnir skyldu verša til žess aš opna markašinn fyrir hópum fólks sem almennt eru ekki žįtttakendur ķ fasteignavišskptum. Žarna er įtt viš mjög ungt fólk eša tekjulįgt sem almennt hefur ekki langtķma greišslugetu til žess aš efna langa og dżra fjįrmįlagerninga eins og śtgįfa vešskiuldabréfa til hśsnęšiskaupa almennt innifelur.

Ašstęšurnar sem hér er lżst hafa ótrślega lķtiš breyst. Ķbśšalįnasjóšur er reyndar ķ algerri tilvistarkreppu og bankarnir fara sér hęgt ķ lįnum til ķbśšakaupa, sem er vel, žótt fyrr hefši veriš. Žeir rśstušu fasteignamarkašnum į sķnum tķma og rökušu saman hundrušum milljarša ķ verbólguskatt (jį, ég er aš tala um verštrygginguna) žar sem eignir upp į slķkar fjįrhęšir voru fęršar frį žinglżstum eigendum į mešan žeir svįfu svefni hinna réttlįtu.

Ķ staš glęfra eins og žeirra sem aš ofan er lżst er risinn upp hópur manna sem vill freista gęfunnar enn į nż. Žeir hafa ekkert lęrt. Fylgiš sem žeir fį į opinberum vettvangi sżnir aš fylgjendur žeirrra hafa ekkert lęrt heldur. Žeir verša žį réttilega rśnir saušir aš bošušum veisluhöldum yfirstöšnum.

Žaš er meš algerum ólķkindum aš stór hluti landsmanna skuli vera svo illa į sig kominn, žekkingarlega į žessum atburšum - aš žeir skuli ętla aš gleypa hrįtt skrumiš sem flżtur frį höfušvķgi rķkisforsjįr og rķkisafskipta į ķslandi - ķ formi loforša um örlętisgjafir.

Žaš er sami söngurinn hjį žeim öllum: Allt kostar ekkert. Bara kjósa rétt og gleyma morgundeginum.  Samfylkingin og Vinstri Gręn eru eins og fyrr og eins og fyrirrennarar žeirra, uppfull af loforšum sem - ef efnd- verša tekin śt af bankareikningum barna žeirra sem ętla aš kjósa yfir sig žessi skemmtanahöld.

Nżju flokkarnir sem eru bjartsżnir og vongóšir hafa skautaš framhjį öllum erfišustu spurningunum. Enginn spyr žį um hvers konar žjóšskipulag žeir ašhyllist. Ekkert er rętt viš žį um skattamįl eša efnahagspólitķk.

Žeir sleppa meš aš klęša sig ķ skrępótt föt og stofna flokka meš nöfn eins og "Nżi Bjartsżni Góšvišrisflokkurinn" sem hefur eitt slagorš: "Hę krakkar! Žaš er gott vešur!"

Fyrr en seinna dettur botninn śr öllum žessum hipsterum og hlįturpokum og žeir setjast nišur meš hinum og naga steiktar kótilettur.

Kannski meš skrępótt bindi.  

 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Guðmundur Kjartansson

Höfundur

Guðmundur Kjartansson
Guðmundur Kjartansson
Fæddur í Reykjavík, uppalinn í Borgarfirði. Hef lengst af starfað við verslun og viðskipti, landbúnað og ferðamál. Stúd. MR. Nám við H.í. og síðar í Bandaríkjunum. Lauk þaðan BA í Busin. Adm. Finance og síðar MBA af stjórnunarsviði. Endurmenntun og fjöldi námskeiða HÍ og HR. Hef ritað talsvert í blöð, m.a. um skatta- og tollamál, landbúnað ofl. Á blog.is síðan í feb. 2011. Meðlimur í Fél. Viðskiptafræðinga og Hagfræðinga frá 2000.
Sept. 2016
S M Ž M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Nżjustu myndir

  • ...9794_3856_n

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (28.9.): 0
  • Sl. sólarhring: 0
  • Sl. viku: 2
  • Frį upphafi: 36648

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 2
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband