Rįnstęki og raunvextir

Talsveršur hiti er nś aš myndast ķ kring um hugsanlega neikvęša hagsveiflu ķ ķslenska hagkerfinu. Deilt er um vķsitöluna, verštryggingu, vaxtastig og launahękkanir sem żmsir įberandi hópar ķ samfélaginu hafa fengiš eša tekiš sér. Bent er į aš žetta gerist į mešan ekki er hęgt aš greiša t.d. ljósmęšrum laun sem žęr eru veršar.

 

Žį er uppi hįvęr krafa um aš hśsnęšislišurinn verši tekinn śt śr veršlagsgrunninum svo aš sakleysingjar ķ vešsettum hśsum žurfi ekki aš sęta žvķ aš aleigu žeirra sé ręnt ķ gegn um vķstölurįnstękiš vegna hagsveiflna sem žeir bera etv. enga įbyrgš į.

Allt er žetta kunnuglegt. Ķslendingar hafa kollsiglt eigin hag endurtekiš żmist ķ gegn um óraunhęfa kjarasamninga eša órįšsķu sem fjįrmįlastofnanir eša rķkiš hafa stutt, t.d. meš offramboši į lįnsfé .... til m.a. ķbśšakaupa. Opinber afskipti af hśsnęšismarkašnum ķ landinu hafa leitt stórfelldar hörmungar yfir land og žjóš. Fyrst žegar hśsbréfakerfiš var innleitt, sķšar meš loforšum um 90% lįn. (sem enginn fékk, en loforšin orsökušu tuga prósenta hękkanir į hśsnęšisverši t.d. voriš 2003) 

Į įrunum eftir hruniš greip Sešlabanki Ķslands til žess rįšs aš bjóša hópi ķslendinga sérkjör į verši gjaldeyris sem žeir įttu į erlendum bankareikningum. Valkosturinn var tugthśsvist. Milljaršar sem fluttir voru til landsins ķ gegn um žessa gįtt SĶ fóru vķša og höfšu umtalsverš įhrif ķ hinu agnarsmįa hagkerfi Ķslands. Alvarlegustu įhrifin birtust ķ vķštękum fjįrfestingum žessara ašila ķ fasteignum, m.a. ķ og ķ kring um mišborg Reykjavķkur. Fermetraverš rauk upp śr öllu valdi. Rętt er um hękkun śr 250 žśsund krónum į fermetrann 2010 ķ 1.0 milljón į fermetrann į įrunum 2015 - 16. Öllu venjulegu fólki og félögum var meš žessu rutt śt af markašnum.

Byggingarašilar - žeir sem įttu eitthvaš af hśsnęši ķ byggingu nutu framlegšar sem ekki hefur sést. Fyrr eša sķšar. Nżtt afl kom til leiks į markašnum litla. Fasteignafélög meš milljarša ķ vösunum. Žegar raunvirši fjįrfestinganna sem žessi félög lögšu ķ er metiš til fulls sést aš žau sęttu sig viš 50% kaupmįttarrżrnun amk. į žeim krónum sem žau fengu hjį SĶ ķ gegn um skiptagįttina.

 

Leišréttingin į sveiflum eins og žeim sem hér er lżst kemur oftast ķ gegn um rżrnun gjaldmišilsins ķ nęstu nišursveiflu og verbólguholskeflu. Žessa er nś bešiš og jafnvel vęnst vķša. En almenningur ķ landinu sat uppi meš óstjórnlega hękkun og tilheyrandi aukna greišslubyrši. Žaš er veruleikinn sem žjóšin situr uppi meš.

Rįšherrar, žingmenn, fjįrmįlamenn og ašrir sem oftast njóta trausts og tiltrśar almennings lįta oft śt śr sér vitleysur og stašlausa stafi um żmsar greinar atvinnulķfsins - sem ķ sjįlfu sér skipta ekki öllu mįli ... žangaš til almenningur fer aš haga sér eftir spįdómunum sem felast ķ spekinni.

 

Reykvķkingar hafa nś nżlokiš viš aš kjósa yfir sig einn ašal sökudólginn ķ žessum darrašardansi. Žeir taka greinilega fullt mark į spįdómnnum sem Borgarlķnan byggir į. Ein ašal forsenda Borgarlķnunnar er aš 30% samgangna ķ Reykjavķk į įrinu 2040 fari fram į reišhjólum. Žessi draumkennda og óraunsęja hugsun eša óskhyggja hefur lošaš viš borgarmįlin alveg sķšan lofaš var aš Austurstręti skyldi lokaš fyrir akandi umferš eftir borgarstjórnarkosningarnar 1974. Žróunin sķšan hefur leitt til žess aš atvinnulķf ķ mišborginni eins og žaš hafši žróast frį ķ upphafi 18. aldar - er horfiš. Menn létu ljśga žvķ aš sér aš Borgarlķnan myndi kosta 70 milljarša. Kostnašurinn veršur nęr 300 milljöršum žegar allt er um garš gengiš. En žaš er léttvęgt ķ mešförum borgarstjórnarinnar. Peningarnir eiga m.a. aš koma fyrir sölu veršmętasta lands į Ķslandi: Flugvallarstęšisins ķ Vatnsmżri. 

Aš frįtöldum afskiptum Sešlabankans af mįlum sem höfšu įhrif į hśsnęšismarkašinn eins og aš framan er lżst vega žyngst afglöp borgarstjórnarinnar ķ mįlum sem tengjast hękkunum į hśsnęši ķ borginni meš beinum hętti.

Žaš felst ašallega ķ eftirtöldu:

Į įrunum 1994 - 2008 jókst veltuhraši į fasteignamarkaši śr c.a. 4.400 eignum į įri (94)ķ hįmarkiš sem varš į įrinu 2006 žegar um 16.700 ķbśšir skiptu um hendur. Hruniš 2008 stöšvaši žessa žróun og sneri henni viš um tķma. Į įrinu 2006 voru byggšar um 3.700 ķbśšir ķ Reykjavķk. Žessi byggingarhraši ķ prósentum er užb. žreföld prósenta fólksfjölgunar.

Bankarnir eiga sinn žįtt ķ žessari ženslu m.a. meš inngöngu inn į hśsnęšislįnamarkašinn ķ įrsbyrjun 2004 og žį ber Ķbśšalįnasjóšur verulega įbyrgš į hvellinum 2008 meš sérkennilegum skuldabréfavišskiptum sķnum viš bankana į žessum įrum. Žar tżndust stórkostlegar fjįrhęšir sem enginn hefur enn axlaš įbyrgš į.

Žrįtt fyrir fjįlglegar yfirlżsingar sjóšsins og stjónrmįlamanna um hiš "félagslega" hlutverk hans berast nś fréttir af žvķ aš hann hafi į sl. įrum fjįrmagnaš fasteignakaup leigufélgs sem er umsvifamikill žįtttakandi ķ žeirri vogun sem nś er stunduš į žessum markaši. Rķkisstyrkt okur og einokun.

 

Frį įrinu 2010 var séš aš žjóšarbśiš myndi rétta śr kśtnum miklu hrašar en gert hafši veriš rįš fyrir. Žessu olli stórkostleg aukning į fjölda feršamanna auk bestu gęfta til lands og sjįvar aš öšru leyti. 

Borgarstjórn Reykjavķkur sat į höndum sér allan žennan tķma frį hruninu 2008 žar til hśn sį aš įstandiš gęti fellt hana ķ nżafstöšnum kosningum. Borgarstjórnin žrįašist viš aš gera žęr rįšstafanir sem gera žurfti og įtti til žess aš tryggja fyrir sitt leyti nęgjanlegt framboš į hśsnęši og um leiš til aš gera sitt til aš afstżra holskeflu hękkana. 

Bęjarstjórnir fara meš allt vald ķ skipulagsmįlum og leyfi til verklegra framkvęmda innan sinna umdęma. Stjórn borgarinnar spyrnti viš öllum hugmyndum um nż borgarhverfi og deiliskipulagningu byggingarsvęša vķtt og breytt. 

Okriš į hśsnęši bęši ķ kaupum og leigu eru eins og nś stendur algerlega į įbyrgš žeirra sem stjórnušu į žeim tķma sem Ķsland reis śr rśstunum. Įstandiš į hśsnęšismarkašnum er žvķ aš mestu leyti opinberum embęttismönnum og kjörnum fulltrśum aš kenna. 

Žetta žurfa menn aš hafa ķ huga žegar rętt er um vķštękar breytingar į skipulagi stórra mįla sem hafa įhrif į lķf og afkomu alls žorra manna ķ landinu.

 

Vilji einhver mennta sig um žessi mįl er af nęgu efni aš taka. Allt į netinu. Mjög ķtarlegar skżrslur hafa veriš teknar saman um ķslenska hagstjórn og hagsmunamįl sķšastišna įratugi. Ein žessar skżrslna var unnin af Sešlabanka Ķslands aš beišni rķkisstjórnarinnar į įrinu 1998. Žar eru reifuš all ķtarlega helstu sjónarmiš varšandi framtķšarskipan gjaldmišilsmįla okkar. 

Nišurstöšur skżrslunnar eru slįandi og gildi žeirra hefur lķtiš breyst. Žar eru raktar żmsar žęr leišir sem tiltękar voru og eru varšandi framtķšarskipulag gjaldmišilsmįla, eins og įšur segir. Vķsast um žaš til skżrslunnar sjįlfrar.

Almenningur ķ landinu hefur ķtrekaš žurft aš axla byršar upp į tugi eša hundrušir milljarša eftir ófarir ķ efnahgagsmįlum. Žęr byršar hafa veriš lagšar į okkur ķ gegn um verštrygginguna og rżrnun gjaldmišilsins. Žetta skipulag amk. varšandi verštrygginguna er best nefnt sértęk bankaréttvķsi. Ķ žeirri stašhęfingu felst įrétting um įbyrgš į efnahagsžrengingum; hver į aš bera hana og af hverju.

Žegar menn ręša um og krefjast einhliša afnįms verštryggingar eša einhliša upptöku annars (erlends) gjaldmišils verša žeir um leiš aš koma meš trśveršugar hugmyndir um nżtt fyrirkomulag.

Žaš fyrirkomulag žarf aš innihalda skżr fyrirheit og įžreifanleg įhöld fyrir yfirstjórn efnahagsmįla ķ landinu. Įhöld sem gera yfirvöldum kleift aš fįst meš įrangursrķkum hętti viš žrengingar ķ efnahagsmįlum.

Afleišingar slķkra žrenginga hafa allt ķslenska hagstjórnartķmbiliš einkennst m.m. af eftirfarandi:

Rżrnun veršgildis afurša - veršlękkanir į erlendum mörkušum

Samdrįttur ķ śtflutningstekjum aš raungildi veršlags į hverjum tķma

Veršbólga vegna ósamręmis ķ hagvexti og żmsum beinum kostnaši viš rekstur ķ landinu

Veršbólga vegna ženslu ķ eftirspurn eftir fjįrmagni, vörum og žjónustu eša slķku

Višvarandi halli į vöruskiptum og eftirfarandi halli į greišslujöfnuši viš erlend rķki

Ófyrirséšur hįski t.d. nįttśruhamfarir

Margt fleira kemur til, en lįtum žesaa upptalningu duga aš sinni.

 

Spurningin sem talsmenn örlagarķkra skipulagsbreytinga ķ ķslenska hagkerfinu žurfa aš svara er  hvaša ašferšum žeir vilja beita viš einhverjar eša allar ofangreindra ašstęšna žegar žęr skella į okkur ķ žeirri stöšu aš viš erum meš ķ notkun gjįldmišil sem önnur žjóš eša žjóšir hafa öll umrįš yfir.

Svo aš spurningunni aš ofan sé aš nokkru svaraš skal bent į aš oftast hefja menn upp miklar skammir į hagstjórnina ķ landinu frammi fyrir slķkum spurningum. Slķkt į oft rétt į sér en hagsmunirnir sem um er teflt eru stęrri en sem nemur einni góšvišrisspį.

 

Eitt af frumskilyršum fyrir inngöngu rķkja inn ķ ESB hagkerfiš er greint ķ sn. Maastricht sįttmįla. Žar er skilgreint hver helstu skilyršin eru fyrir upptöku Evrunnar. Žar mį m.a. greina lįga veršbólgu og lįgmarks hagvöxt ķ tiltekinn įrafjölda įšur en gengiš sé ķ fjįrhirslu sambandsins. Samheitiš yfir žetta įstand er: "Stöšugleiki"

Evrópusambandiš braut žessi meginskilyrši meš stórfelldum afleišingum, ķ tengslum viš inngöngu fjölda rķkja inn ķ sambandiš eftir 1998. Flest žessara rķkja sem um ręšir hafa ekki enn nįš sér eftir hruniš 2008, m.a. vegna žess aš žau voru engan veginn ķ stakk bśin til aš fįst viš slķkar ašstęšur. Tryggingasjóšir voru tómir eša ašeins til mįlamynda. Svo mikiš lį undir viš inntöku žessara rķkja aš sambandiš sjįlft vék til hlišar undirstöšuskilyršum fyrir inngöngu nżrra rķkja. Ķslendingar fengu aš smakka į herlegheitunum: Skellur ķslands var um 14 žśsund milljaršar króna. Tķföld žjóšarframleišsla landsins į žeim tķma. 

 

Hér į landi veigra menn sér viš aš klįra žessa flóknu umręšu um m.a. gjaldmišlamįl žannig aš eitthvaš megi į henni byggja. Hverju er um aš kenna? 

Svariš viš žessari spurningu fer eftir žvķ hver męlir: Innflutningsverslunin, śtflutningsverslunin, bankamenn, pólķkusar į atkvęšaveišum eša įbyrgšarlausir og fįkunnandi spekślantar sem margir hverjir sitja į žingi eša ķ bęjarstjórnum. 

Hęttulegast viš višbrögš sķšasttalda hópsins eru višbrögš žeirra sem hann mynda viš stöšu sem žeir stundum lenda ķ ķ umręšum og geta ekki skżrt eša afgreitt meš endanlegum hętti žegar til koma jafn flókin višfangsefni og hagfręšileg įlitaefni eru. Višbrögš margra sem lenda ķ žessum ašstęšum eru m.a. haftahugsun og valdboš. Ķsland er reyndar sérlega gott dęmi um hvort tveggja. Tilhneigingin til aš breiša yfir vanžekkingu meš yfirgangi er žekkt.

 

Bandarķski hagfręšingurinn og nóbelsveršlaunhafinn Milton Frķedman, (d.2006) var bošinn til Ķslands fyrir margt löngu. Hann sat spjallžįtt ķ sjónvarpssal RŚV meš žremur hįmenntušum ķslendingum sem allir eru miklir ašdįendur rķkisforsjįr. Hreintrśa sósķalistar. Eftir nokkur oršaskipti var undrun nóbelsverlaunahafans oršin sjįanleg frammi fyrir tölfręšistagli og marxķskum klisjum višmęlendanna sem hömušust hver ķ kapp viš annan viš aš gera tortryggilegt og hępiš allt sem hann stóš fyrir fręšilega.

Višbrögš Friedmans voru einföld ķ bland viš mikinn undrunarsvip. Hann sagši: "Economics is a cooperative science".

Žetta męttu ķslendingar gjarnan skoša og efna til hlutlęgrar opinberrar umręšu um efnahagsmįl og gefin lögmįl į sviši hagfręši. 

 

Ķsland var rekiš eftir marxķskum hagfręšikenningum aš mestu frį Heimskreppunni sem skall į 1929 og allt til 1992. Af sįrri reynslu eru margir hręddir viš frelsiš sem tók viš eftir aš fjórfrelsinu var komiš į, sķšasta žęttinum 2001. 

Argentķna, eitt aušugasta land į jöršinni er ķ žroti eina feršina enn. Alžjóša gjaldeyrisvarajóšurinn ętlar aš bjarga. Eina feršina enn. Flest hagkerfi Sušur Amerķku eru ķ sķfelldum žrengingum vegna rķkisafskipta, rķkisįbyrgša į öllu milli himins og jaršar auk landlęgrar spillingar og vištekinnar trśar almennings ķ žessari stóru og aušugu įlfu į mišstżršar lausnir į öllum hans vandamįlum.

Slķkt įstand fer į endanum śt ķ öfgar žar sem rķkiš ķ višleitni sinni til aš bera įbyrgš į öllu neyšist til aš innleiša fasķska stjórnarhętti ķ góšum tilgangi. Nżtt dęmi um slķkt er aušvitaš Venezuela.

 

 

 


Hagstjórn og vaxtamunarvišskipti

Žaš eru röskir og hugmyndarķkir menn sem banka ķ vegginn į Svörtuloftum. Žeir eru aš krefjast aukins frelsis ķ višskiptum meš gjaldeyri og flóknar fjįrmįlaafuršir nś ķ góšęrinu.

40% bindiskylda į innfluttan gjaldeyri į nśll prósent vöxtum er naušvörn gegn endutekinni kollsteypu frį 2008.

SĶ sat uppi meš kröfur erlendra kröfueigenda upp į 1500 milljarša eša meira vegna jöklabréfanna og vaxtarmunaveislunnar sem lauk meš žjóšargjaldžroti ķ október 2008.

Veitum mönnum frelsi til aš versla eins og žeir vilja, en aš žessu sinni er naušsynlegt aš gera varśšarrįšstafanir. Žar eru efst į baugi gjaldmišlaskipti eša ašrar varanlegar rįšstafanir sem verja žjóšarbśiš gegn įföllum sem verša rakin til spilavķtismennsku meš pappķr og peninga.

Skilyršin fyrir žessum rašstöfunum kunna aš vera fyrir hendi - ķ bili.

Kröfur um aš bankinn lįti laust sżna aš margir virkir ašilar į fjįrmįlamarkaši hafa ekkert lęrt - eša hitt sem er verra - er slétt sama um afleišingarnar eins og žęr birtust okkur ķ október 2008.

En kannski er einfaldasta svariš žaš aš enginn hafi lęrt neitt af ósköpunum.


Lögmętir leištogar?

Ķ skrifum og fréttaflutningi af óróa ķ einręšis- og alręšisrķkjum ber mjög į žvķ aš valdaręningjar og alręšishrottar séu kallašir "leištogar" Eru žeir žaš?

Ekki samkvęmt višteknum skilningi sem sjį mį ķ opinberri umręšu um stjórnarvöld ķ lżšfrjįlsum rķkjum. Hinn vestręni skilningur į valdafólki og uppruna valds er aš verulegu leyti byggšur į kenningum grķska heimspekingsins Aristotelesar sem į sinni tķš sendi lęrisveina sķna śt af örkinni til žess aš kanna uppruna valds.

Nišurstaša žeirra rannsókna fyrir eins og 2500 įrum sķšan var aš uppsrpetta valdsins vęri ekki af gušlegum toga, heldur lęgi uppsprettan hjį hinum stjórnušu. Almenningi.

Grķsk stjórnvöld ķ sumum hinna fornu borgrķkja töldu žessar hugmyndir snilld vegna žess aš meš žvķ aš innleiša žessar hugmyndir ķ orši kvešnu vęri hęgt aš sefa lżšinn og fį hann til aš ganga ķ herinn meš góšu. Efna įtti til strķšs og aušvitaš var miklu betra aš fį menn sjįlfviljuga ķ eigin slįtrun ķ višureign viš forherta andstęšinga en aš neyša žį meš hótunum. Svo uršu aušvitaš allir aš berjast fyrir hina "miklu leištoga".

Vķkur žį sögunni til Persķu, hins forna stórveldis sem nś liggur undir oki sjįlfskipašra "leištoga" sem ekki njóta nokkurs lögmętis skv. skilningi vestręnnar réttarheimspeki, en eru samt mešhöndlašir af hinni vestręnu pressu sem slķkir. Žeir eru žaš ekki. Žeir eru flestir valdaręningjar sem enginn hefur kosiš til eins né neins.

Minnumst žjįninganna sem franska žjóšin žurfti aš žola į 19. öldinni. Bylting eftir byltingu og alltaf skyldi tašiš fljóta ofan į. Robespierre var ekki settur undir öxina fyrr en eftir aš hann var bśinn aš lįta žurrka śt gulliš af menntastéttinni frönsku. Ca.a 40.000 manns og hann flutti innblįsnar ręšur um frelsi, jafnrétti og bręšralag allan tķmann.

Herra Khameini, "Irans Supreme Leader" kallar nśverandi óeiršir įrįs į "Guš" Ķ žessum skilningi svarar "Guš" óróanum meš žvķ aš senda hóp af 130 kķlóa karlhrottum į stórum mótorhjólum til žess aš berja konur ķ höfušiš meš trékylfum. 44% ķranskra kvenna eru atvinnulausar. Stór hluti žeirra meš hįskólapróf. Žęr byrjušu į aš mótmęla okri į eggjum og brauši en nś eru žęr farnar aš rķfa ķ sundur myndir af Khameini og kveikja ķ styttum af honum. Vestręnn réttrśnašur um lögmęti alręšishrotta fyrirmunar kynsystrum žeirra į vesturlöndum aš segja eitt né neitt.

Žaš rekur heim sanninn um kenningu įgęts manns sem greinarhöfundur starfaši fyrir um nokkurra įra skeiš, manns sem lokašur var inni ķ 100 daga, įkęršur um glęp sem hann ekki framdi - aš sjįlgefiš réttlęti sé ekki til. Ašeins žaš sem menn séu tilbśnir til aš sękja meš höršu.

Valdastéttin og sögublindir stjórnmįlaforingjar eru allsstašar eins og allsstašar jafn hęttulegir, en žaš er efni ķ ašra grein.

 

 

 


Orwell og Umrįšataka.

Ķslendingar hafa flestir mikla skömm į gullgeršarfólki og gullgröfurum ... svona a.m.k. séu žeir aškomumenn.

Nś ber žaš til ķ sveit Žjóšskįldsins sem dżrast kvaš aš žar eru vęntanlegir til ašgerša menn sem hafa žaš aš atvinnu og kannski athvarfi aš leita aš veršmętum į landi sem ašrir eiga.

Mašur hefši haldiš aš stjórnarskrįin ķslenska vęri žį haldreipiš sem lengst og best dygši sem brjóstvörn gegn įsęlni af slķkum toga, en svo er ekki.

Kemur žį til skjalanna hreint Orwellskt hugtak: „Umrįšataka“

Svo lįgt hefur žį viršing alžingis ķslendinga veriš lögš aš hugtak eins og žetta skuli tekiš upp ķ lög žar sem žaš er notaš til aš skilgreina įstand sem skapast viš žęr ašstęšur aš bóndinn eša annar „eigandi“ landspildu gerir athugasemdir og hefur uppi andstöšu viš įform annarra um aš gera sig heimakomna į eign hans.

Viš žessar ašstęšur reynist 72. Grein ķslensku stjórnarskrįrinnar haldlaus:

  1. gr. [Eignarrétturinn er frišhelgur. Engan mį skylda til aš lįta af hendi eign sķna nema almenningsžörf krefji. Žarf til žess lagafyrirmęli og komi fullt verš fyrir.
    Meš lögum mį takmarka rétt erlendra ašila til aš eiga fasteignaréttindi eša hlut ķ atvinnufyrirtęki hér į landi. (l. 33 – 1944; Stjórnarskrį)

Viš skošun į hugtakinu „Umrįšataka“ į Google kemur upp langur listi af mįlum gegn einstaklingum sem eiga fasteignir į Ķslandi. Amk. 20 fyrstu krękjurnar bera žaš meš sér aš žar er Landsnet mįlshefjandi. Og vinnur alltaf.

Fįir taka til varna į fręšilegum forsendum gegn žessari sjįlfsafgreišslu į opinberri valdbeitingu til aš koma įfram einhverju sem ótiltekinn hópur forsjįrhyggjulišs telur vera žjóšinni fyrir bestu. Žannig er 72. Grein Stjórnarskrįrinnar gerš dauš og ómerk.

Stjórnlagažingiš sįluga reyndi aš festa žetta afnįm einstaklingsbundinna eignarréttinda ķ drögum aš nżrri stjórnarskrį. Söngvararnir žar vissu ekki aš žetta var löngu afgert meš žeim hętti sem hér er lżst.

Heimild einhverra stimpilhafa ķ kansellķinu sušur ķ Reykjavķk til handa vildarmönnum sķnum er brot į mešalhófsreglu stjórnsżslulaganna, stjórnarskrįnni og meginreglum żmissa annrra įkvęša ķ ķslenskum lögum, m.a. skattalögum.

Leyfiš til rasksins ķ eignarlöndum er bundiš żmsum skilyršum, en žaš er ekki fremst žeirra atriša sem žarf aš skilgreina. Allir landsetarnir, žetta fólk jaršarinnar sem situr uppi meš žessa marxisku innrįs į eigur sķnar į žaš allt sameiginlegt aš vera žremur afborgunum frį naušungarsölu į eigum sķnum. Žar er įvallt geršarbeišandi rķkiš, sveitarfélagiš eša ašrir sem teljast lögvešsréttarhafar og njóta sérstakrar velvildar löggjafans.

Allur atvinnurekstur sem tengist hefšbundinni landnżtingu svo sem akuryrkja og kvikfjįrrękt er stżrt ķ žrot af stofnunum rķkisins, sem hvetur menn til dįša śt um annaš munnvikiš en hótar svo yfirvaldinu fullmektugu śt um hitt ef menn ekki makka meš hugmyndum um mišstżringu og įętlanabśskap.

Hinn „frišhelgi“ eignarréttur er hér svona „medium rare“ ķ ofninum hjį rįšuneytinu, amk hvaš varšar almannaheill eins og hśn er skilgreind ķ nśgildandi stjórnarskrį 72. gr.

Fįum viš hin kannski eins og eina Spesķu žegar sjóšurinn sem Umrįšatakan nęr til er fundinn?

 


Krónublśs

Žetta er allt ķ góšu meš krónuna, en BJ og ašrir sem tjį sig um ķslensk lögeyrismįl sleppa alveg aš lżsa bakhlišinni į žessu mįli.

Flestir ķslenskir hagfręšingar og margir erlendir kollegar žeirra sem eitthvaš hafa haft um žessi mįl aš segja sl. 70 įrin hafa komist aš eftirfarandi nišurstöšu: Viš sitjum uppi meš krónuna žangaš til innlend hagstjórn hefur stašist sveiflur, fyrirsjįanlegar eša ekki - OG afstżrt óbęrilegu atvinnuleysi, veršbólguholskeflum og fleiru slķku sem hefur drekkt öllu hér aš mešaltali į 10 įra fresti.

Aš öllu žessu frįgengnu verša žessir gjaldmišlaskiptamenn aš segja žjóšinni OPINBERLEGA til hvaša rįšstafana žeir ętla aš grķpa meš hagstjórnina hrunda til grunna - žegar gjaldeyrisvarasjóšurinn er uppurinn, greišslujöfnušur viš śtlönd neikvęšur til langframa, vöruskiptajöfnušur óhagstęšur, óraunhęfir kjarasamningar sem enn og aftur hleypa öllu ķ bįl og brand ... Lįt oss heyra hvernig sį vandi veršur leystur. Um žaš snżst žetta mįl.

Krónan hefur žvķ mišur veriš eina leišin til žess aš dreifa hįskanum, oftast óréttlįtlega - en almannahagur hefur veriš metinn žannig aš til lengri tķma litiš vęri betra aš halda uppi atvinnustiginu og sętta sig viš aš minna kęmi til skiptanna. Svo kemur batinn, eins og žjóšin lifir nśna. Žį į almenningur aš njóta hans ķ gegn um kaupmįttaraukningu og lęgri vexti.

Hlutverk fjįrmįlarįšuneytis, alžingis og sešlabankans er aš stżra žjóšhagsumhverfinu aš svo miklu leyti sem žaš er hęgt, žannig aš hagkerfiš standi af sér hįskann. Viš fįum aš sjį žaš į komandi įrum hvort eitthvaš hafi breyst.

Žaš mętti t.d. byrja į aš slaka ašeins į ķ yfirlżsingum um feršamannaišnašinn ķ landinu og hętta aš skapa neikvęšar vęntingar um hann, vegna žess aš fréttirnar af žessu rausi berast lķka til erlendra eyrna.


Reykjavķkuržing: Betur mį, ef duga skal

Renndi snöggt yfir helstu samžykktir Reykjavķkuržings Sjįlfstęšisflokks ķ  Valhöll sl. laugardag. Samžykktir žingsins eru vel samdar og snyrtilega skrifašar; margar ķ samręmi viš og ķ anda svipašra samžykkta į landsfundum. Žetta lķtur allt frišsamlega śt og kannski svona eins og 27,5%

Einn lišur stendur upp śr hvaš varšar komandi kosningabarįttu og tilraunir til aš fella nśverandi borgarstjórnarmeirihluta. Yfirlżsing žingsins um hśsnęšis- og lóšamįl nęr engan veginn aš hengja bjöllurnar į borgarstjórann og hans hyski og reka aš žeim stęrstu afglöpin sem žeir bera pólitķska įbyrgš į.

Hér er um aš ręša mįl sem Gnarristastjórnir Dags Eggertssonar, sś fyrri og sķšari bera alfariš pólitķska og hugmyndafręšilega įbyrš į. Rķkisstjórn Jóhönnu Siguršardóttur ber hér mikla įbyrgš. Hśsnęšismįlin lśta fręšilegum forsendum sem hafa veršur ķ huga žegar litiš er til hagsmuna almennings. Umręddir ašilar hafa kerfisbundiš og af įsetningi eyšilagt möguleika heillar kynslóšar borgarbśa til aš eignast hśsnęši įn žess aš žurfa um leiš aš segja sig til sveitar.

Stendur virkilega til aš lįta sósķalistahyskiš sem myndar meirihluta borgarstjórnar ķ Reykjavķk sleppa svona billega? Skilja menn ekki aš torfhśsa- og hestvagnadżrkun ķslenskra sósķalista er meš meiru langt komin meš aš tryggja įframhaldandi vaxta- og okuržręlkun ķslensks almennings um ófyrirsjįanlega framtķš? Ķbśšarholur ķ nišurnķddum fjölbżlishśsum į 600 žśsund krónur fermetrinn. Og žašan af verra. Kaldhęšnin viš žetta manngerša įstand er svo aš allt spilar žetta upp ķ hendur bankanna, sem nefndir sósķalistar hata meira en sjįlfan belsebub.

Hvaš sem draumum manna lķšur nś į komandi kosninga ašventu, veršur ekki undan žvķ vikist aš taka į žessu mįli į opinberum vettvangi.

Naušsynlegt er aš leggja įbyrgšina į žessu įstandi į žęr axlir sem ber, meš skżrum og skiljanlegum hętti.

Einhver?


Snjóflyksur falla viš Efstaleiti

Fóšurstöšin viš Efstaleiti hefur nś mišlaš mošskilningi sķnum į brottrekstri forstjóra bandarķsku alrķkislögreglunnar, James Comey. Notalegur jórturklišur berst nś vķša aš, sérstaklega frį félagsvķsindasaušum ķ landinu og fullmektugum įlitsgjöfum žeirra.

Enn į nż berst śr žessum fimm žśsund fermetra torfkofa ķ mišri Reykjavķk fréttaskżring og umfjöllun sem er svo kaušaleg og óupplżst aš ekki veršur undan vikist aš handfjatla hana dulķtiš.

James Comey var rekinn śr embętti forstjóra Federal Bureau of Investigation (FBI) ķ gęr. Comey var af jafningjum og žeim sem til žekktu talinn afburša löggęslumašur, réttsżnn og heišarlegur.

Af hverju var hann žį rekinn śr žessari stöšu sem įšur fyrr var skipuš mönnum sem gįtu fellt heilu rķkisstjórnirnar, forseta, embęttismenn, innan lands og utan?

James Comey geršist sekur um alvarlegustu afglöp sem hugsast geta hjį embęttismanni ķ hans stöšu. Hann tilkynnti ķ jślķ 2016 aš žrįtt fyrir fjallhįan stafla af skriflegum og munnlegum vitnisburši um saknęmt athęfi fyrrverandi utanrķkisrįšherra Bandarķkjanna og nįnustu samstarfsmanna ķ mešförum žeirra į rķkisleyndarmįlum, teldi hann ekki įstęšu til frekari opinberrar rannsóknar né saksóknar į hendur žeim sem ķ hlut įttu.

Žrem mįnušum sķšar, eša c.a. 27 október 2016, gaf Comey śt opinbera yfirlżsingu um aš įkvešiš hefši veriš aš hefja aš nżju rannsókn į hneykslinu sem mešferš Hillarys Clintons į bandarķskum rķkisleyndarmįlum var og er talin hafa veriš. Hann stašfesti žessa afstöšu bęši bréflega og ķ yfirheyrslu hjį eftirlitsnefndum bandarķkjažings. Viku fyrir forsetakosningar.

Nokkrum dögum sķšar var kosinn nżr forseti Bandarķkjanna. Clinton tapaši. Comey var kennt um, m.a. af Charles Schumer, forystumanni demókrata ķ öldungadeild bandarķkjažings. Margt annaš hefur veriš sagt um žaš tap. Clinton tapaši ašallega vegna įkvęša stjórnarskrįr um vęgi atkvęša milli fylkja og borga. Žaš sem velti kosningunni voru nokkrar milljónir atkvęša ķ Michigan, Wisconsin, Colorado, Florida og öšrum sveitafylkjum sem landsfešurnir vildu tryggja jafnręši viš stórborgirnar. Ef žeir hefšu ekki gert žaš, žį hefšu ķbśar New York og Los Angeles rįšiš forsetaembęttinu frį tķma Theodores Roosevelts.

Viš yfirheyrslu ķ žinginu ķ fyrri viku lżsti Comey žvķ yfir aš sig flökraši viš tilhugsunina um aš sķn afskipti hafi hugsanlega rįšiš śrslitum kosninganna ķ nóvember.

Comey var rekinn aš tillögu dómsmįlarįšherra Bandarķkjanna og nįnustu ašstošarmanna vegna žess aš hann geršist brotlegur viš  grundvallarreglur ķ stjórnskipan landsins. Hann gekk žvert į lögskipaša žrķskiptingu valds og tók sér bęši rannsóknar-  og dómsvald; gaf fullkomlega óešlilegar og ótilhlżšilegar yfirlżsingar um stórmįl į sviši löggęslu og beit svo höfušiš aš skömminni meš žvķ aš gefa frekari yfirlżsingar um persónulegar tilfinningar sķnar um žessi mįl ķ opinberri yfirheyrslu frammi fyrir žingnefnd fyrir viku sķšan.

Żmsir kunna aš sleppa meš kjįnaskap, jafnvel opinberan, žótt žeir sitji ķ hįum sętum, en ekki menn ķ stöšu eins og Comey gegndi.

Comey gekk žvert į opinberar stjórnsżslureglur žegar hann tók sér vald langt śt fyrir žann ramma sem embętti hans er snišinn skv. bandarķskum lögum. Ętla mętti aš hann nyti žess skv. skilgreiningum helstu fylgismanna Clintons aš hann hafi tryggt Trump kjör til forseta meš yfirlżsingum sķnum frį 27. október um aš rannsóknin į hendur Clinton vęri hafin aš nżju. Žį vildu žeir krossfesta hann en nś vilja žeir hefja hann ķ dżršlinga tölu. Tölum um hręsni og tvķskinnung.

Brottrekstur Comeys sżnir aš stašhęfingin um forsetakjöriš  er röng. Trump skuldar honum ekki eitt hįr śr hunds skotti. 

Hinn lummulegi og višvaningslegi fréttaflutningur RŚV, studdur af įlķka višvaningslegum og valkvęšum skilgreiningum fastrįšinna įlitsgjafa breytir hér engu um.

Comey var rekinn vegna žess aš hann braut grundvallarreglur ķ bandarķsku réttarfari og stjórnskipan.

Bollaleggingar višvaninga į ķslenskum fréttamišlum og ķ hinum fornu véum sósķalista ķ félagsvķsindadeildum ķslenskra hįskóla breyta engu žar um.

Jafnvel žessar snjóflyksur brįšna eins og ašrar hér ķ vorsólinni.


Byltingarsporiš

Sólarhring eftir fįriš ķ rįšherrabśstašnum er hafin nż mótmęlahreyfing. Ašsóknin aš mótmęlunum ku hafa slegiš öll met.

En žį gerist margt skrķtiš. Eins og ķ öllum góšum byltingum og vondum. Fjölmišlar hafa ešlilega haft įhuga į žessum hasar og hafa ķ žvi sambandi tekiš żmsa einstaklinga tali og spurt hvernig gangi.

Svörin eru flest afar athyglisverš. Žaš er vegna žess aš rauši žrįšurinn ķ žessum hasar er strax farinn śt ķ ašra sįlma en žį sem snśast um meint afglöp og klśšur ęšstu manna.

"Žaš eru til nógir peningar ķ landinu, til žess aš allir geti haft žaš gott" sagši einn ... og "Śtgeršin situr aš öllum aušnum" ... og annar sem įvarpaši žjóšina frį Kaupmannahöfn ķ śtvarpsfréttum Rķkisśtvarpsins 4. aprķl į mešan 10-15 žśsund manns stóšu og böršu tunnur į Austurvelli.

Žessi įgęti mašur var heyranlega mjög ęstur og reišur. Taldi hann aš viš blasti hrun ķ feršamennsku og aš Ķsland vęri oršiš aš alžjóšlegu athlęgi vegna fréttanna af matarholum forsętisrįšherrans. Svo kom ógurlegur reišilestur um aš ķslenska krónan vęri žjóšarböl og viš yršum aš losa okkur viš hana. 

Žarna fór semsagt byltingin śt af sporinu og viš tók hefšbundiš pólitķskt argažras žar sem gömlu sögukommarnir og mišstżringarsinnarnir - og nokkrir nżir lķka settu sig ķ sķnar kunnuglegu stellingar sem eru ķ ešli sķnar byggšar į ónżtum og śreltum kenningum samfélagshugsuša frį 19. öld. 

Žaš sem framundan er eru žį hefšbundin įtök um žjóšskipulag og hagstjórn. Al-ķslenskt žras um sósķalisma og mišstżringu eins og mašur upplifši ķ menntaskóla. Ęstir krakkar sem lįsu bara Žjóšviljann.

Žį er alveg upplagt fyrir t.d. fréttamenn Rķkisśtvarpsins aš bišja višmęlendur sķna, eins og manninn  sem talaši frį Kaupmannahöfn meš svona sterkar skošanir aš śtskżra eftirfarandi:

Aš krónunni genginni taka viš nż vandamįl og višfangsefni ķ opinberri hagstjórn og varša m.a. greišslujöfnuš viš śtlönd viš ašstęšur sem skapast žegar gęftir til lands og sjįvar versna įsamt erfišleikum į erlendum mörkušum. Netto śtstreymi gjaldeyris og žurrš ķ varasjóšum af žeim sökum.

Hvaša tillögur hafa žessir sérfręšingar, višmęlendur Rķkisśtvarpsins og ašrir um rįšstafanir ķ fjįrmįlum landsins viš slķkar ašstęšur?

 


Aš kjöri loknu ...

Pexiš um "bréf" utanrķkisrįšherrans hefur haft ķ för meš sér hefšbundiš gengisfall tungumįlsins og žżšingarmikilla hugtaka eins og "landrįš". Betur ósagt lįtiš.

En svo fįum viš kannski žjóšaratkvęšagreišslu. Ef žaš į aš gerast eigum viš eftir aš hlusta į margra mįnaša innihaldslaust žras um hvaš eigi aš standa į kjörsešlinum. Žaš veršur sjįlfsagt įlķka fķaskó og kjörsešill og framkvęmd kosninganna um stjórnarskrįrdrögin sęlla minninga. 

Kannski eitthvaš į žessa leiš:

"Ert žś ekki ósammįla žvķ aš ei skuli leitaš fanga um umsókn og eftirfarandi mįlsmat į hugsanlegri könnunarumsókn um ašildarvišręšur viš Evrópusambandiš eša slit žeirra?" Žeir sem halda aš nišurstaša fįist ķ žetta mįl ķ gegn um žjóšaratkvęšagreišslu eru aš ganga ķ hrśtshorn.

Svo liggja śrslit kosninganna fyrir. Žį kemur upp nżtt vandamįl.

Minnipokamenn munu halda įfram žófinu og mótmęla, stunda sófķsk ręšuhöld į öllum svišum og į öllum mišlum. Vitnaš ķ landvętti og fjallkonuna ... žjóšskįldin. Og allar standandi og fallnar hetjur sósķalismans į Ķslandi. Veršandi landstjórar Stalķns krossašir ķ bak og fyrir.

Svo veršur kosiš aftur ... og svo aftur ... žar til "rétt" nišurstaša fęst. Eins og ķ Danmörku, Belgķu, Frakklandi, Ķrlandi og vķšar. Minnihluti er reyndar meirihluti. Žaš kemur skżrt fram ķ mįli fulltrśa hans ķ žinginu.

Viš fįum vķst peninga og įhrif. Umtalsverš, vęntanlega. Og spęnska togara sem viš styrkjum tapreksturinn į.

Svo kemur reikningurinn. 200 evrur į mann sem okkur ber aš greiša til sameiginlegra sjóša fyrir alla noršurslóšastyrkina.

Svo kemur reikningurinn til Sešlabankans eša arftaka hans, fyrir örlįtlega śtgįfu ĶS-Evra. Eitthvaš žurfa milliliširnir žar aš fį fyrir sinn snśš. Kannski eins og 1,5% hękkun tekjuskatts dugi fyrir "umsżslugjaldinu" og pappķrinn ķ sešlana.

Enginn spyr hins vegar žeirrar einu spurningar sem eitthvaš vegur:

Hvaš er Evrópusambandiš ?


Žaš sem ykkur finnst .......

Viš bjuggumst viš sišbót og skilvikni. Žaš var 1993 žegar alnetiš var tengt og gervallur heimurinn komst ķ sveitasķmann eins og hann var ķ gamla daga. Reyndin var svo aš allir geta nś hleraš eins og žį og allt fréttist, jafnvel įšur en žaš gerist. Hśširnar rifnar af smęlingjum ķ beinni śtsendingu. Allt veršur aš vera uppi į boršinu  ķ hinu nżja rķki heišarleikans. Nóg er aš "rökstuddur" og almennur grunur sé um eitthvaš til žess aš aftakan fari fram. Létta įlaginu af dómskerfinu. 

Kannski kemur eitthvaš vitręnt śt śr žessu öllu saman. Sķšar. Žegar hiš vęntanlega allsherjar sišarįš hefur kennt okkur aš skilja sišina eins og žeir horfa viš sišatęknum į hverjum tķma. Enginn veršur žį undanskilinn og allir munu gera "rétt": Dómstólar, löggjafinn og stjórnmįlamenn sem taka lķnuna frį Sišbótanum. Allt męlt į altari afstęšishyggjunar og tękifęrismennsku sem viršist hafa lagt undir sig allan opinberan vettvang. Žaš sem er rétt eša rangt fer eftir hver męlir og į hvaša degi. 

Ekki skortir į tilsögnina. Įlits- og skošanastjórar hķa į andstęšar skošanir eins og bullur ķ skólaporti. Tala svo um naušsyn gagnrżnnar hugsunar. Žegar kemur aš kosningum er įlitiš og almannaviljinn meitlaš til meš skošanakönnunum og mjög svo "fręšandi" vištölum eins og einu sem tekiš var viš ķslenskan heimspeking į śrvalstķma ķ einum af stóru mišlunum korteri ķ kosningar til žings voriš 2013. Spekingurinn meš silkihśfuna sem žarna talaši fór į tķu mķnśtum yfir félagslegar hreyfingar og rįšandi stefnur sl. 200 įr. Lżsti žar sigurvegurum žessarar keppni um almannahylli. Žaš var félagshyggjan kryddlegin ķ sósu ófara og ófrišar. Still good! Ašdįendur frelsis og sjįlfstęšis skilja ekki hina flóknu mynd. Helmingur Nóbelsveršlaunahafa ķ żmsum greinum félagsvķsinda į 20. öld skildi allt į skjön lķka.

Svo er aš velja sér forystumenn til aš synda ķ žessu feni. Žeir eru einnnota, sérstaklega ef žeir hafa skošanir į umdeildum mįlum. Ašsópsmiklir einstaklingar fį aš kenna į straumkastinu sem myndast ķ kringum athafnamenn sem eiga fjölmišla. Žeir tryggja sér réttarfarslegt "ónęmi" og koma žvķ til leišar aš bannaš er aš segja allt um sumt. Skošanafrelsiš byrjar į "sko...". Fyrstu fórnardżrin eru menn sem trśa į ķgrunduš gildi ķ żmsum žjóšfélagsmįlum.

Hinir "vķsu" og "réttlįtu" verša aš fį vinnufriš og įbendingar um brotalamir ķ žankagangi og mįlflutningi žeirra fį į sig hįš og spott, m.a. ķ įrlegri paródķu sem sżnd er meš ęrnum tilkostnaši ķ sjónvarpsstöš Fraulein Andropovu. Į gamlįrskvöld žegar sauširnir sitja fullir viš silfurlampann. Og borga fyrir meš eingreišslu til innheimtumanna rķkissjóšs. Hér žarf fįtt aš bęta.

Gamaniš heldur įfram. Heimskan flęšir fram og į sér margar birtingarmyndir. Nęsta afrek veršur mįske undirritaš į śtmįnušum žar sem tafliš śt af kjarasamningi lęknanna veršur vęntanlega jafnaš. Žer meš skolar į haf śt žeim įrangri sem viršist vera aš nįst ķ rekstri efnahagsstarfseminnar. Žrišja kynslóšin endurtekur mistökin og skellir sér ķ strķš. Hér er ekki nema 70-80 įra reynsls af svona salibunum. Sjįum til. Vonin felst ķ žvķ aš nś er pólitķskt hlaupįr. Engar kosningar. Svo vitaš sé.

Tekin var pólitķsk įkvöršun snemma įrs 2009 um aš lįta heimilin ķ landinu taka skellinn af vķsitöluhękkun alls kröfusafns hinna föllnu banka. Enginn žarf aš undrast žaš .... žetta er leišin sem alltaf er farin. Pólitķsk įkvöršun. Nś er bśiš aš benda į žetta og spurt hvort ekki sé rétt aš athuga mįliš. Žaš veršur aušvitaš ekki gert. Žaš er vegna žess aš sendibošinn ber hatt ķ vitlausum lit.

Ķ kvöldfréttum dagsins ķ dag var svo upplżst aš mikil ólga sé ķ einu žingherbergi vegna leka. Žegar ólgan er bśin og mönnum lķšur betur kemur ķ ljós aš lętin snerust ekki um lekann, heldur pólitķskan kśrs žess sem lak. Žannig veršur eftirleikurinn og hann nęr aš mörkum žess nęsta. 

Žetta er nś frekar skorinort, sé miš tekiš af mönnum sem vasast ķ žjóšmįlum og svara aldrei neinu sem aš žeim er beint öšru vķsi en ķ óbeinni ręšu og ķ žrišju persónu.

Žannig gera žeir sķnar skošanir aš ykkar. 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Guðmundur Kjartansson

Höfundur

Guðmundur Kjartansson
Guðmundur Kjartansson
Fæddur í Reykjavík, uppalinn í Borgarfirði. Hef lengst af starfað við verslun og viðskipti, landbúnað og ferðamál. Stúd. MR. Nám við H.í. og síðar í Bandaríkjunum. Lauk þaðan BA í Busin. Adm. Finance og síðar MBA af stjórnunarsviði. Endurmenntun og fjöldi námskeiða HÍ og HR. Hef ritað talsvert í blöð, m.a. um skatta- og tollamál, landbúnað ofl. Á blog.is síðan í feb. 2011. Meðlimur í Fél. Viðskiptafræðinga og Hagfræðinga frá 2000.
Sept. 2018
S M Ž M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30            

Nżjustu myndir

  • ...9794_3856_n

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (19.9.): 0
  • Sl. sólarhring:
  • Sl. viku:
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku:
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband